Olafur Eliasson

Olafur Eliasson është artist bashkëkohor me origjinë islandezo-daneze, i lindur në vitin 1967. Ai u rrit në Islandë dhe Danimarkë, ku studioi në Akademinë Mbretërore Daneze të Arteve të Bukura nga viti 1989 deri në vitin 1995. Në vitin 1995, u zhvendos në Berlin, ku themeloi Studio Olafur Eliasson, një studio ndërdisiplinore që bashkon artistë, arkitektë, studiues dhe specialistë të fushave të ndryshme. Aktualisht jeton dhe vepron mes Kopenhagës dhe Berlinit.

Praktika e tij artistike përfshin instalacionin, skulpturën, pikturën, fotografinë, filmin dhe ndërhyrjet në hapësirat publike. Krijimtaria e Eliasson përqendrohet në marrëdhënien ndërmjet njeriut, natyrës dhe hapësirës, duke eksploruar perceptimin, dritën, ngjyrën, lëvizjen dhe fenomenet natyrore. Përmes veprave të tij, ai shqyrton mënyrën se si njerëzit e përjetojnë mjedisin përreth dhe trajton çështje që lidhen me ndryshimet klimatike, qëndrueshmërinë mjedisore dhe përgjegjësinë kolektive.

Që nga viti 1997, veprat e Eliasson janë prezantuar në muze dhe institucione të rëndësishme ndërkombëtare. Në vitin 2003, ai përfaqësoi Danimarkën në Bienalen e 50-të të Venecias dhe realizoi instalacionin *The Weather Project* në Tate Modern në Londër, një nga veprat e tij më të njohura. Ndër ekspozitat e tjera të rëndësishme përfshihen “In Real Life” në Tate Modern (2019), “Life” në Fondation Beyeler në Zvicër (2021), “Nel tuo tempo” në Palazzo Strozzi në Firence (2022) dhe “The Curious Desert” në Muzeun Kombëtar të Katarit (2023). Ai ka realizuar gjithashtu projekte të mëdha në hapësira publike, përfshirë “The New York City Waterfalls” (2008), “Your Rainbow Panorama” në Danimarkë (2011) dhe “Ice Watch” (2014–2018).

Përveç veprimtarisë artistike, Eliasson është angazhuar në projekte që ndërthurin artin, arkitekturën dhe çështjet mjedisore. Në vitin 2012, ai bashkëthemeloi iniciativën sociale “Little Sun”, e cila promovon qasjen në energji të pastër dhe të qëndrueshme. Në vitin 2016, nisi projektin Green Light – An Artistic Workshop, një iniciativë artistike dhe sociale që përfshin refugjatë, migrantë dhe komunitete lokale në krijimin e llambave modulare me dritë të gjelbër, duke nxitur bashkëpunimin dhe dialogun ndërkulturor. Në vitin 2014, së bashku me arkitektin Sebastian Behmann, themeloi Studio Other Spaces, të përqendruar në projekte eksperimentale të artit dhe arkitekturës. Në vitin 2019, u emërua Ambasador i Vullnetit të Mirë i Programit të Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), me fokus në energjinë e ripërtëritshme dhe veprimin klimatik.

Hussein al-Jerjawi

Hussein al-Jerjawi është artist i ri palestinez nga lagjja Rimal e qytetit të Gazës. Krijimtaria e tij përqendrohet kryesisht në vizatim dhe portret, përmes të cilave pasqyron jetën e përditshme, përvojat njerëzore dhe realitetin e luftës në Rripin e Gazës. Praktika e tij artistike zhvillohet në kushte të vështira, të karakterizuara nga konflikti, shkatërrimi dhe mungesa e materialeve të nevojshme për krijimtari.

I frymëzuar nga lëvizja artistike palestineze “New Visions” (Vizionet e Reja), al-Jerjawi e sheh artin si një mjet për të shprehur përvojat e jetës nën okupim dhe për të ruajtur identitetin e kujtesën kolektive palestineze. Një nga ndikimet e tij kryesore është artisti palestinez Sliman Mansour, veçanërisht mënyra se si ai trajton përmes artit realitetin politik dhe shoqëror të Palestinës.

Për shkak të mungesës dhe kostos së lartë të materialeve artistike në Gaza, al-Jerjawi përdor materiale alternative për realizimin e veprave të tij. Në vend të pëlhurave tradicionale për pikturë, ai ka përdorur thasë të zbrazët të miellit të shpërndarë nga Agjencia e Kombeve të Bashkuara për Refugjatët Palestinezë (UNRWA), duke i shndërruar në sipërfaqe për vizatim dhe pikturë. Përmes përdorimit të bojës së murit, lapsave dhe stilolapsave, ai krijon portrete dhe kompozime që dokumentojnë realitetin e përditshëm të komunitetit të tij.

Puna e al-Jerjawit pasqyron lidhjen ndërmjet artit dhe mbijetesës, duke dëshmuar se krijimtaria artistike mund të vazhdojë edhe në kushtet e mungesës së burimeve dhe pasigurisë. Përmes veprave të tij, ai sjell në vëmendje përvojat e popullsisë civile në Gaza dhe rolin e artit në dokumentimin e historisë dhe ruajtjen e kujtesës kolektive.

Zhanna Kadyrova

Zhanna Kadyrova ka lindur më 1981 në Brovary, në rajonin e Kievit, Ukrainë, ku aktualisht jeton dhe punon. Anëtare e grupit “R.E.P.” (Revolution Experimental Space). Pas përfundimit të shkollës shtetërore të artit Taras Shevchenko në vitin 1999, ajo mori Çmimin Kazimir Malevich Artist dhe Grand Prix të Projektit të Skulpturës së Kievit (të dyja në 2012). Ajo u nderua me Çmimin Special (2011), Çmimin Kryesor (2013) dhe Çmimin Special – Gjenerata e Ardhshme Ndërkombëtare (2014), të gjitha nga PinchukArtCentre. 

Praktika e Kadyrovës, që nga fillimi i saj trajton disiplina të ndryshme si skulptura, fotografia, videoja dhe performanca, fokusohet thellësisht në vendin dhe hapësirën e ekspozitës. Në punën e saj, çështja e kontekstit zbërthen për të zbuluar ritmin e Historisë në lëvizje – atë të një bote me shtresa të shumta që zhduken pas menjëhershmërisë së tyre. Shpesh duke devijuar nga kanunet estetike të idealit socialist ende të pranishëm në trashëgiminë e Ukrainës bashkëkohore, perspektiva e Kadyrovës është pjesërisht e informuar nga vlerat plastike dhe simbolike të materialeve ndërtimore urbane. Kështu, qeramika, qelqi, guri dhe betoni hyjnë në fokusin e punës së saj.

Kadyrova ishte duke punuar në disa projekte specifike për vendin deri kur lufta e fundit e nisur nga Rusia kundër Ukrainës në shkurt 2022 ndryshoi të gjitha planet e saj. Ajo filloi të punojë në projektin humanitar PALIANYTSIA, nga shtëpia e saj e re në Malet e Karpatëve, që është ekspozuar tashmë në mbarë botën (Itali, Gjermani, Norvegji, Japoni, Francë, SHBA, Suedi, Austri, Gjeorgji, Rumani, Tajlandë, Indi). Zhanna është tani përsëri në Kiev dhe ka prodhuar vepra të reja mbi luftën, që u prezantuan në retrospektivën e saj të parë të madhe që u hap në Kunstverein Hannover (Gjermani).  Një ekspozitë tjetër e madhe “Trajektorite Fluturuese” është shfaqur në Pinchuk Art Centre në Kiev (Ukrainë) nga qershori 2023.

Kadyrova ka marrë pjesë në shumë ekspozita ndërkombëtare, duke përfshirë edicionin e 2023 të Kochi Biennale (Indi), edicionin e 3-të të Bienales së Bangkokut (2022), Bienalen e 58-të, të 56-të (projekte ndërkombëtare) dhe të 55-të (Pavijoni Ukrainas) të Venecias, Bienalen e Kievit 2017 dhe “CrackUpCrackDoën”, Bienalen e 33-të të Artit Grafik në Ljubljana, Slloveni. Gjatë viteve të fundit ajo është fokusuar në projekte specifike për vendin, duke përfshirë një instalacion të jashtëm në Malet Semmering (Austri), një ndërhyrje të shpërndarë dhe një skulpturë të përhershme në fshatin Tolfa (Itali) dhe një projekt skulpturor për Projektin Ndërkombëtar të Skulpturës Shanghai Jing’an (JISP) në Shanghai (Kinë). 

Puna e saj është ekspozuar kombëtarisht dhe ndërkombëtarisht, duke përfshirë ekspozita në Kunstverein Hannover (Gjermani), Muzeun Stavanger (Norvegji) Kunstforum Ëien (Austri), Muzeun Eretz Istael Tel Aviv (Izrael), Centre Pompidou, Palais Tokyo; La Kunsthalle Mulhouse (të gjitha Francë), Kunstraum Innsbruck (Austri) Muzeun Ludëig, Budapest (Hungari), Muzeun e Artit Modern; Kalaja Uyazdovski, Varshavë (të dyja Poloni), Spinnerei Leipzig; Badischer Kunstverein, Karlsruhe; DAAD, Zimmerstrabe, Berlin (të gjitha Gjermani), Bashkimin Kombëtar të Arkitektëve dhe Inxhinierëve të Ndërtimit të Kubës, Havana (Kubë), Muzeun Sara Hilden, Tampere (Finlandë), Qendrën e Artit Bashkiak të Lvivit, Lviv, Muzeun Kombëtar të Artit të Ukrainës dhe PinchukArtCentre, Kiev (të gjitha Ukrainë).

Gonçalo Mabunda

I lindur në vitin 1975, në Maputo, Mozambik. Jeton dhe punon në Maputo.

Puna e Gonçalo Mabunda-s është përkushtuar për kujtimin e vendit të tij. Duke njohur si mjedisin e tij të menjëhershëm luftën tragjike civile, e cila shkatërroi Mozambikun nga mesi i viteve ’70 deri së fundmi, ai përdor armët si medium për veprat e tij. Shtatë milionë armë u grumbulluan dhe u fshehën në të gjithë vendin. Këtu, arti bëhet një detyrë; ajo e kujtimit. Ai punon në studion Núcleo de Arte dhe në vitin 1984 mori pjesë në projektin Transformimi i armëve në art.

Gonçalo ka punuar vazhdimisht mbi motivin e Fronit për disa vjet, duke aluduar në interesin e botës perëndimore për të mbledhur Fronin e Shefit në artin tradicional etnik afrikan.  Froni gjithashtu kritikon qeveritë aktuale afrikane që shumë shpesh manipulojnë tragjikisht dhunën e armatosur si një mënyrë për të forcuar pushtetin e tyre. Objektet mahnitëse dhe të bukura që ai krijon gjithashtu përcjellin, megjithatë, një reflektim pozitiv mbi fuqinë transformuese të artit dhe qëndrueshmërinë dhe kreativitetin e shoqërive civile afrikane.

Koleksionet: Centre Pompidou, Paris, Francë; Muzeu Tropen, Amsterdam, Holandë; Public Art Norëay, Norvegji; Qeveria Provinciale, Norvegji; Muzeu i Ushtrisë, Holandë; Muzeu i Ushtrisë, Suedi, Muzetë e Vatikanit, Vatikan; Fondacioni Projustitiae, Portugali; Parku Ndërkombëtar i Skulpturave, Kinë; Muzeu Kombëtar i Uruguait, Uruguai; Tempietto del Carmelo, Itali, Muzeu i Saint Etienne, Francë; Musée international des arts modestes, Francë Memorial de Caen, Francë; Muzeu Kombëtar, Mozambik; Muzeu i Arteve dhe Dizajnit (MAD), SHBA; Brooklyn Museum, SHBA; Parque da Davesa (Famalicão), Portugali; African Artists for Development, Francë; Victoria and Albert Museum (Fondi i Blerjeve), Britani e Madhe.

Sean Whelan

Sean Whelan është gazetar irlandez dhe një prej figurave të njohura të RTÉ News, me një karrierë disa-dekadëshe në gazetari ndërkombëtare, politike dhe ekonomike. Ai iu bashkua RTÉ-së në vitin 1991 dhe gjatë viteve të para të karrierës punoi në disa pozita, përfshirë gazetarinë radiofonike dhe televizive. Më vonë u angazhua në redaksinë e jashtme të RTÉ-së dhe shërbeu si zëvendësredaktor për çështjet ndërkombëtare.

Whelan ka raportuar nga disa prej konflikteve dhe ngjarjeve më të rëndësishme ndërkombëtare të kohës. Ai raportoi nga lufta në Bosnje dhe më pas nga lufta në Kosovë. Gjatë karrierës së tij ka mbuluar gjithashtu zhvillime të rëndësishme në Shtetet e Bashkuara, Evropë dhe Azi.

Pas punës në redaksinë e jashtme, Whelan shërbeu si redaktor për Evropën në Bruksel dhe më pas si korrespondent ekonomik i RTÉ-së. Në vitin 2026 u emërua përsëri korrespondent i RTÉ-së në Londër. Kontributi i tij në dokumentimin e Kosovës është pjesë e një karriere të gjatë në gazetarinë ndërkombëtare, ku raportimi nga terreni ka qenë një komponent qendror.

Fred Scott

Fred Scott është regjisor dhe producent britanik, i njohur për punën e tij në dokumentarë dhe portrete filmike. Ai është regjisor i vlerësuar me BAFTA, ndërsa puna e tij është nominuar edhe për çmime të tjera të rëndësishme të industrisë së filmit. Scott është i specializuar në dokumentarë që vendosin historitë njerëzore dhe personazhet në qendër të rrëfimit.

Një prej projekteve të tij më të njohura është dokumentari Being A Human Person, i cili u nominua për Best Documentary në British Independent Film Awards dhe u përfshi në listën e filmave të konsideruar për BAFTA. Më vonë ai realizoi edhe dokumentarin London Bridge: Facing Terror, të porositur nga Channel 4, i cili fitoi BAFTA dhe u nominua për Best Documentary në Broadcast Awards.

Kontributi i Scott në materialet që lidhen me Kosovën duhet parë në kontekstin e traditës së tij dokumentare: përdorimit të filmit për të ruajtur dëshmi, histori personale dhe përvoja njerëzore që lidhen me ngjarje të mëdha shoqërore e politike.

Max Stahl

Ky prodhues britanik i dokumentarëvei pavarur dhe i guximshëm nisi karrierën e tij si Christopher Wenner, një aktor dhe regjisor teatri dhe pastaj bashkë-prezantues i programit kryesor për fëmijë të BBC-së, ‘Blue Peter’, në fund të viteve 1970. Në vitet 1980 ai filloi të udhëtonte në zona konflikti, Amerikë Qendrore, Liban dhe të tjera, për të bërë dokumentarë.

Nga vitet 1990 ai adoptoi pseudonimin Max Stahl si një masë që ia mundësoi të vazhdojë të futet në vende të rrezikshme, veçanërisht në Timor-Leste (Timori Lindor), ku ai bëri emër duke filmuar një masakër nga trupat indoneziane në vitin 1991. Ajo dhe kontributi i tij i mëvonshëm në dokumentarin ‘Vdekja e një Kombi’ ishin kontribute të mëdha për kauzën e Timorit Lindor. Puna e tij në vitet 1990 e çoi gjithashtu në Rusi, Çeçeni dhe Ballkan.

Ai jetoi vitet e tij të fundit në Timor-Leste të pavarur, duke themeluar Qendrën Audiovizuale ‘Max Stahl’ për Timor-Leste, duke grumbulluar një arkiv prej mbi 5000 orë xhirimesh gjatë dekadave të luftës për pavarësi. Ai vdiq nga kanceri i fytit në vitin 2021.

Max (Chris) erdhi në Kosovë në vjeshtën e vitit 1997, për të bërë raporte dokumentare për ‘UK Channel 4 News’ dhe si vëzhgues i pavarur i zgjedhjeve serbe në atëherë provincën. Raportimi i tij i parë kishte të bëjë për ato zgjedhje. Alex Anderson, vëzhguesi afatgjatë i misionit të vëzhgimit të zgjedhjeve të OSBE-së me seli në Prishtinë në atë kohë, kujton: “Chris kishte një stil si të Indiana Jones, madje e kishte edhe kapelën”.

Max vazhdoi vizitat e tij në Kosovë deri në pranverën e vitit 1998, duke bërë raporte që dokumentuan këtë periudhë kur konflikti po ziente e po fillonte të shpërthente, para se të tërhiqte vëmendjen e mediave botërore. Më 9 mars 1998 ai po filmonte një demonstratë masive në Prishtinë, për ta protestuar dhunën ushtarake serbe në Drenicë, kur tre burra serbë të armatosur dhe me xhaketa lëkure e kapën, e tërhoqën përmes një dere, e grabitën dhe e rrahën.

Përshkrimi i tij se çka ndodhi mund të shihet këtu:

Paul Lowe

Paul Lou është fotograf i vlerësuar me çmime, puna e të cilit është paraqitur në botime të njohura si Time, Newsweek, Life, The Sunday Times Magazine, The Observer, The Independent dhe The Telegraph. Ai ka mbuluar ngjarje të rëndësishme globale, si rënia e Murit të Berlinit, lirimi i Nelson Mandelës, uria në Afrikë, konflikti jugosllav dhe shkatërrimi i qytetit të Groznit. Duhet theksuar që fotot e tij nga prilli 1999, të bëra në kampet e refugjatëve në Maqedoni dhe Shqipëri, u botuan në revistën Telegraph, The New York Times dhe një revistë franceze.

Paul është po ashtu Shef Katedre për programin Master në Fotogazetari dhe Fotografi Dokumentare në Kolegjin e Komunikimit në Londër, Universiteti i Arteve në Londër. Ai luajti rol kyç në avancimin e programit drejt titullit të plotë Master në vitin 2004. Përveç kësaj, ai ka shkruar disa libra, duke përfshirë “Boshnjakët”, i cili dokumenton luftën dhe situatën e pasluftës në Bosnje, dhe ka qenë bashkautor i librit “Të Kuptojmë Fotogazetarinë”. Hulumtimi i tij fokusohet kryesisht në fotografimin e konflikteve, duke kontribuar në libra si “Përshkrimi i mizorive: Fotografia në krizë” dhe “Fotografia dhe konflikti”.

Sei Motoda

Jam i lindur në Himeji, Japoni, në vitin 1953. Në vitin 1978 fillova të punoj si reporter i lajmeve për Nippon Television (NTV) në Tokio. Fillimisht mbuloja lajmet vendore si politika. Pastaj në vitin 1989 historia botërore ndryshoi: Muri i Berlinit ra dhe Bush dhe Gorbaçov u takuan në Maltë për ta shpallur fundin e Luftës së Ftohtë. Unë shkova në Maltë si anëtar i ekipit të lajmeve dhe u emocionova nga ndryshimi dramatik i historisë.
I kërkova shefit tim të më dërgonte në Evropë dhe në vitin 1994 më caktuan si shef të zyrës në Londër. Në atë kohë gadishulli Ballkanik ishte në trazira. Vizitova Bosnjën, Shqipërinë dhe Kosovën për t’i mbuluar konfliktet. U befasova të shoh se luftërat e nxehta shpërthenin edhe në Evropën e shekullit 20. E bëra raportin për Kosovën në verën e vitit 1998 dhe shumë pak japonezë dinin diçka për Kosovën atëherë.
Raporti për Kosovën ishte raporti im i fundit nga Evropa pasi më kthyen përsëri në Tokio në gusht. U bëra redaktor i lajmeve të huaja në vitin 2001. Në vitin 2014 u largova nga NTV dhe ligjërova gazetarinë në Universitetin Hakuoh në Tochigi, Japoni, deri në mars 2024.

Andrew Testa

Në një karrierë të shtrirë për më shumë se tridhjetë vjet, Endru Testa ka punuar gjerësisht në MB, Ballkan dhe Lindjen e Mesme, duke fotografuar çështje rreth konfliktit, të drejtave të njeriut dhe mjedisit. Andrew ka lindur në Londër, Angli në 1965. Ai e filloi karrierën e tij fotografike në fillim të viteve 1990, duke punuar si i pavarur për gazetat Guardian dhe Observer. Gjatë gjithë dekadës, ai dokumentoi lëvizjet në rritje të Protestave Mjedisore dhe të Drejtave të Kafshëve në MB. Në vitin 1999, ai riorientoi vëmendjen e tij drejt Ballkanit, duke mbuluar luftën në Kosovë. Në fund të vitit 1999, u transferua në Kosovë, të cilën e përdori si bazë për të mbuluar ngjarjet në Evropën Lindore, Azinë Qendrore dhe Lindjen e Mesme. Në vitin 2005 u transferua në Nju Jork, ku qëndroi për pesë vjet. Ai tani jeton në Londër, me gruan dhe dy fëmijët e tij. Vitet e fundit, ai e ka përqendruar vëmendjen e tij në trazirat politike të shkaktuara nga Brexit-i dhe pasojat afatgjata të tij për Mbretërinë e Bashkuar dhe Irlandën.

Ai është bashkëpunëtor i rregullt i New York Times, ndërsa puna e tij është botuar gjerësisht në revista si Newsweek, Time, Stern, Geo, Paris Match, Der Spiegel, The Sunday Times Magazine, The Independent Magazine, Mother Jones, Mare dhe Granta.